Gramática somali, passo a passo

Last updated ·

Vamos começar por onde o verbo fica. O somali coloca o verbo no final de toda frase — mas como você verá nos próximos passos, o que vem *antes* do verbo é moldado por uma partícula de foco obrigatória que decide sobre qual substantivo a frase realmente trata. Ordem das palavras primeiro; o sistema de foco chega em breve.

How a Somali sentence is built

1

SOV: o verbo vem por último

ordem SOV
→ sujeito — objeto — verbo (SOV)
Waan
waa+1SG
Af-Soomaali
OBJ.Somali
ku
in.language
hadl
speak
aa
PRS.1SG
.
→ 3SG masculino: verbo ainda no final
Ninku
3SG.M.the.man
bariis
OBJ.rice
wuu
waa+3M
cun
eat
aa
PRS.3M
.
→ SOV com advérbio antes do verbo
Isagu
3SG.M.NOM
maanta
today
suuqa
market.DEF
wuu
waa+3M
tag
go
aa
PRS
.
?

Onde o verbo aparece nestas frases somalis — no início, no meio ou no fim?

A oração básica do somali é Sujeito–Objeto–Verbo: o verbo vem no final. Objetos, advérbios e sintagmas posposicionais ficam todos entre o sujeito e o verbo final. Toda oração principal afirmativa também exige uma partícula de foco (waa, baa, ayaa ou waxaa) — os exemplos abaixo mostram "waan" (waa + 1SG) e "wuu" (waa + 3M), que são detalhados nos Passos 5–7.

2

Gênero: masculino e feminino

gênero gramatical
→ substantivo masculino: nin (homem)
nin
man.M
ku
DEF.M.NOM
→ substantivo feminino: naag (mulher)
naag
woman.F
tu
DEF.F.NOM
→ substantivos nus (sem artigo) são indefinidos
nin
man.INDEF
iyo
and
naag
woman.INDEF
GêneroSubstantivoForma definidaTradução
Masculinoninninkuo homem (NOM)
Masculinobuugbuugguo livro (NOM)
Masculinomiismiiskaa mesa (ABS)
Femininonaagnaagtua mulher (NOM)
Femininohooyohooyadua mãe (NOM)
Femininomagaalomagaaladaa cidade (ABS)
?

Todo substantivo somali é masculino ou feminino. Esse gênero não é marcado no radical do substantivo em si, mas no sufixo do artigo definido. O que sinaliza qual gênero um substantivo tem?

Os substantivos somalis têm gênero gramatical — masculino ou feminino. O gênero de um substantivo é revelado pelo sufixo do artigo definido que se liga a ele. Substantivos masculinos recebem um conjunto de sufixos, os femininos outro. Saber o gênero de um substantivo é essencial para a concordância em toda a oração.

3

Artigo definido: sufixos nos substantivos

artigo definido
→ absolutivo masculino: buug + -ga
buug
book.M
ga
DEF.M.ABS
→ absolutivo feminino: naag + -ta
naag
woman.F
ta
DEF.F.ABS
→ nominativo (sujeito): -ku marca o papel de sujeito
nin
man.M
ku
DEF.M.NOM
wuu
waa+3M
tag
go
aa
PRS
.
GêneroCasoSufixo do artigoExemploGlosa
MasculinoAbsolutivo-ka / -ga / -habuuggao livro
MasculinoNominativo (suj.)-ku / -gu / -hubuugguo livro (sujeito)
FemininoAbsolutivo-ta / -da / -shanaagtaa mulher
FemininoNominativo (suj.)-tu / -du / -shunaagtua mulher (sujeito)
?

O artigo definido em somali não é uma palavra separada — ele se liga ao final do substantivo. Sons diferentes aparecem dependendo do gênero do substantivo e da consoante final do substantivo. O que determina qual forma aparece?

O artigo definido é um sufixo no substantivo: substantivos masculinos recebem -ka, -ga ou -ha (absolutivo) ou -ku, -gu, -hu (nominativo/sujeito); substantivos femininos recebem -ta, -da ou -sha (absolutivo) ou -tu, -du, -shu (nominativo). A consoante exata varia conforme o ambiente fonológico.

4

Polaridade de gênero: o plural inverte o gênero

polaridade de gênero
→ buug (livro, M.SG) → buugaag (livros, F.PL) — gênero inverte
buug
book.M.SG
ga
DEF.M.ABS
buugaag
book.F.PL
ta
DEF.F.ABS
→ kab (sapato, F.SG) → kabo (sapatos, M.PL) — polaridade na outra direção
kab
shoe.F.SG
ta
DEF.F.ABS
kabo
shoe.M.PL
ha
DEF.M.ABS
→ hooyo (mãe, F.SG) → hooyooyin (mães, M.PL) — feminino também inverte para masculino
hooyo
mother.F.SG
da
DEF.F.ABS
hooyooyin
mothers.M.PL
ka
DEF.M.ABS
SingularArtigoPluralArtigoTradução
buug-ga (M)buugaag-ta (F)livro → livros (polaridade M → F)
kab-ta (F)kabo-ha (M)sapato → sapatos (polaridade F → M)
hooyo-da (F)hooyooyin-ka (M)mãe → mães (polaridade F → M)
nin-ka (M)niman-ka (M)homem → homens (SEM polaridade — classe de reduplicação permanece M)
?

"kab" (sapato, feminino) recebe o artigo feminino -ta — mas seu plural "kabo" recebe o artigo masculino. O que acontece com o gênero quando um substantivo é pluralizado?

Muitos substantivos somalis invertem o gênero no plural: um singular masculino torna-se feminino no plural, e um singular feminino torna-se masculino. Isso se chama polaridade de gênero e funciona nas duas direções. O artigo definido sempre segue o novo gênero do plural. Nem todo substantivo apresenta polaridade — os monossilábicos masculinos que pluralizam por reduplicação (nin → niman "homens", af → afaf "bocas") permanecem masculinos.

5

Toda oração precisa de uma partícula de foco

sistema de foco
→ waa: afirmação geral (foco no verbo)
Waan
waa+1SG
ku
in.language
hadl
speak
aa
PRS
Af-Soomaali
Somali
.
→ ayaa: foco em SN — aqui focalizando o sujeito "Aniga"
Aniga
1SG.emph
ayaa
NP.FOC
ku
in.language
hadl
speak
a
RED.PRS
Af-Soomaali
Somali
.
→ baa: foco no objeto (o clítico de sujeito funde-se ao baa)
Af-Soomaali
Somali.FOCUS
baan
baa+1SG
ku
in.language
hadl
speak
aa
PRS.1SG
.
PartículaTipo de focoOrdem das palavrasUso principal
waaFoco no predicadosujeito + waa + verboAfirmações gerais; a ação é a informação nova
baaFoco em SN (coloquial)SN focalizado + baa + verboQualquer SN — sujeito, objeto ou advérbio
ayaaFoco em SN (formal)SN focalizado + ayaa + verboMesma função que baa; ligeiramente mais formal
waxaaFoco em SN pós-verbalwaxaa + verbo + SN focalizadoO SN focalizado fica no final, depois do verbo
?

Em somali, toda oração declarativa principal contém uma de quatro partículas de foco: waa, ayaa, baa ou waxaa. Não é possível formar uma oração principal gramatical sem uma delas. O que é uma partícula de foco e o que ela sinaliza?

Uma partícula de foco marca qual constituinte da frase carrega a informação nova ou mais importante. A escolha da partícula também determina a forma verbal e pode alterar a ordem das palavras. Não existe oração principal "neutra" em somali — o foco é sempre marcado gramaticalmente.

6

waa: a partícula de afirmação geral

construção waa
→ waan (waa + 1SG): eu
Waan
waa+1SG
ku
in.language
hadl
speak
aa
PRS.1SG
Af-Soomaali
Somali
.
→ wuu (waa + 3SG.M): ele
Wuu
waa+3SG.M
ku
in.language
hadl
speak
aa
PRS.3M
Af-Soomaali
Somali
.
→ way (waa + 3SG.F): ela
Way
waa+3SG.F
ku
in.language
hadash
speak.F
aa
PRS.3F
Af-Soomaali
Somali
.
PessoaClíticoForma fundidaExemploTradução
eu (1SG)-aanwaanwaan hadlaaeu falo
você (2SG)-aadwaadwaad hadashaavocê fala
ele (3SG.M)-uuwuuwuu hadlaaele fala
ela (3SG.F)-aywayway hadashaaela fala
nós (1PL)-aannuwaannuwaannu hadalnaanós falamos
eles/elas (3PL)-aywayway hadlaaneles/elas falam
?

"Waa" é a partícula de foco mais comum. Compare "wuu cunayaa" (ele está comendo) com "way cunaysaa" (ela está comendo). A partícula mudou mas "waa" continua lá. O que está acontecendo?

"Waa" é usada para afirmações gerais e foco no verbo. Um clítico pronominal de sujeito funde-se diretamente a "waa": waa + uu (3M) = wuu, waa + ay (3F) = way, waa + aan (1SG) = waan. O verbo então segue, e o sujeito pode opcionalmente aparecer separadamente para ênfase.

7

Clíticos waa: paradigma completo

clíticos de sujeito
→ waad (você): waad + verbo
Waad
waa+2SG
ku
in.language
hadash
speak
aa
PRS.2SG
Af-Soomaali
Somali
.
→ waannu (nós): 1PL
Waannu
waa+1PL
ku
in.language
hadal
speak
naa
PRS.1PL
Af-Soomaali
Somali
.
→ way (eles/elas, 3PL): forma verbal plural distingue de 3F.SG
Way
waa+3PL
ku
in.language
hadl
speak
aan
PRS.3PL
Af-Soomaali
Somali
.
PessoaPronome independenteWaa + clíticoCombinado
euanigawaa + aanwaan
vocêadigawaa + aadwaad
eleisagawaa + uuwuu
elaiyadawaa + ayway
nós (exc)annagawaa + aannuwaannu
nós (inc)innagawaa + aynuwaynu
vocês (pl.)idinkawaa + aydinwaydin
eles/elasiyagawaa + ayway (+ verbo plural)
?

As combinações waa + clítico codificam o sujeito. Dois clíticos quaisquer são idênticos — e como eles diferem dos pronomes independentes?

Os clíticos de sujeito que se fundem a waa são formas curtas e átonas dos pronomes. Alguns clíticos têm a mesma aparência para a 3ª pessoa feminina singular e 3ª pessoa plural (ambos "-ay" → "way"), mas o contexto e a concordância de número no verbo os distinguem.

8

ayaa e baa: foco de constituinte

foco ayaa/baa
→ ayaa: foco em SN no SN imediatamente anterior (aqui, o sujeito)
Aniga
1SG.FOCUS
ayaa
NP.FOC
ku
in.lang
hadl
speak
a
RED.PRS
Af-Soomaali
Somali
.
→ baa: foco no objeto — clítico de sujeito funde-se ao baa, verbo permanece completo
Af-Soomaali
Somali.FOCUS
baan
baa+1SG
ku
in.lang
hadl
speak
aa
PRS.1SG
.
→ baa para foco de advérbio: clítico de sujeito funde-se ao baa, verbo permanece completo
Maanta
today.FOCUS
buu
baa+3SG.M
tag
go
aa
PRS.3M
.
?

Em "Aniga ayaa ku hadla Af-Soomaali", o sujeito "Aniga" move-se antes de "ayaa". Em "Af-Soomaali baan ku hadlaa", o objeto "Af-Soomaali" move-se antes de "baa". Qual é a diferença entre essas duas partículas?

"Baa" e "ayaa" são partículas de foco em SN funcionalmente equivalentes — "ayaa" é ligeiramente mais formal, "baa" é mais coloquial. Ambas focalizam qualquer SN que esteja imediatamente antes delas: sujeito, objeto ou advérbio. Quando o SN focalizado é o sujeito, o verbo assume a forma reduzida (terminações curtas com pessoa neutralizada). Quando um não-sujeito é focalizado, o verbo mantém sua forma completa e um clítico de sujeito funde-se à partícula (baa + aan → baan).

9

waxaa: foco de objeto com clítico

construção waxaa
→ waxaan (waxaa + 1SG): foco no objeto
Waxaan
waxaa+1SG
ku
in.lang
hadl
speak
aa
PRS.1SG
Af-Soomaali
Somali.OBJ.FOCUS
.
→ wuxuu (waxaa + 3SG.M): ele
Wuxuu
waxaa+3SG.M
cun
eat
ayaa
IMPFV.3M
bariis
rice.OBJ
.
→ compare waa vs. waxaa: mesmo significado, foco diferente
Wuu
waa+3M
cunayaa
eat.IMPFV.3M
bariis
rice
/
Wuxuu
waxaa+3M
cunayaa
eat.IMPFV.3M
bariis
rice
ClíticoCombinadoFrase exemploTradução
-aan (1SG)waxaanWaxaan cunayaa bariisEu estou comendo arroz
-aad (2SG)waxaadWaxaad cunaysaavocê está comendo
-uu (3SG.M)wuxuuWuxuu cunayaaele está comendo
-ay (3SG.F)waxayWaxay cunaysaaela está comendo
-ay (3PL)waxayWaxay cunayaaneles/elas estão comendo
?

"Waxaan ku hadlaa Af-Soomaali" — "waxaan" é formado por "waxaa" + um clítico de sujeito. O pronome sujeito se cliticiza em "waxaa" assim como faz em "waa". Que tipo de foco waxaa expressa?

"Waxaa" coloca o SN focalizado no FINAL da oração, depois do verbo — em vez de na frente como baa e ayaa. Pode focalizar qualquer SN (sujeito, objeto, ou mesmo uma oração completiva inteira), não apenas objetos. Literalmente "a coisa" (wax + def. -a), waxaa era historicamente uma clivagem ("A coisa que quero é dinheiro"); hoje é uma partícula de foco gramaticalizada. O clítico de sujeito funde-se a waxaa (waxaa + aan = waxaan).

10

Perfectivo: o paradigma do passado

aspecto perfectivo
→ presente: sufixo -aa
Waan
waa+1SG
ku
in.lang
hadl
speak
aa
PRS.1SG
Af-Soomaali
Somali
.
→ perfectivo 1SG: -ay substitui -aa
Waan
waa+1SG
ku
in.lang
hadl
speak
ay
PFV.1SG
Af-Soomaali
Somali
.
→ perfectivo 2SG: subjacente -tay (superfície -shay depois de /l/)
Waad
waa+2SG
ku
in.lang
hadash
speak (< hadal+t-)
ay
PFV.2SG
Af-Soomaali
Somali
.
→ perfectivo 3PL: -een, não -ay
Way
waa+3PL
ku
in.lang
hadl
speak
een
PFV.3PL
Af-Soomaali
Somali
.
PessoaPresentePerfectivoTradução
1SGwaan ku hadlaawaan ku hadlayeu falei
2SGwaad ku hadashaawaad ku hadashayvocê falou (< hadal-tay)
3SG.Mwuu ku hadlaawuu ku hadlayele falou
3SG.Fway ku hadashaaway ku hadashayela falou (< hadal-tay)
1PLwaannu ku hadalnaawaannu ku hadalnaynós falamos
2PLwaydin ku hadashaanwaydin ku hadasheenvocês falaram (< hadal-teen)
3PLway ku hadlaanway ku hadleeneles/elas falaram
?

"Waan ku hadlay Af-Soomaali" — compare o verbo com o presente "waan ku hadlaa". A terminação mudou. O que sinaliza o passado concluído?

O paradigma do passado (perfectivo) substitui as terminações de presente (-aa/-taa/-aa/-taa/-naa/-taan/-aan) por terminações de passado (-ay/-tay/-ay/-tay/-nay/-teen/-een). Cinco formas de superfície: -ay (1SG/3SG.M), -tay (2SG/3SG.F), -nay (1PL), -teen (2PL), -een (3PL). Com radicais terminados em /l/ (como hadal-), o grupo /l/+/t/ simplifica para /sh/: hadal-tay → hadashay (2SG/3SG.F), hadal-teen → hadasheen (2PL). Os clíticos waa permanecem os mesmos; apenas o sufixo verbal muda.

11

Imperfectivo e futuro

imperfectivo e futuro
→ presente imperfectivo: -ayaa (contínuo)
Wuu
waa+3M
cun
eat
ayaa
IMPFV.3M
bariis
rice
.
→ futuro: infinitivo + doon- flexionado
Waan
waa+1SG
ku
in.lang
hadl
speak
i
INF
doon
will
aa
PRS.1SG
Af-Soomaali
Somali
.
→ 3SG.M futuro: wuu + infinitivo + doonaa
Wuu
waa+3M
cun
eat
i
INF
doon
will
aa
PRS.3M
bariis
rice
.
?

O presente simples usa "-aa" e sufixos relacionados. Ação contínua usa radical + "-ay-" + terminação de presente ("cunayaa" ele está comendo). O futuro coloca uma forma flexionada de "doon-" (querer/vontade) depois do infinitivo do verbo principal. Como essas formas se relacionam com a partícula waa?

O presente simples ("-aa") marca hábitos e afirmações genéricas. O progressivo presente, radical + "-ay-" + terminação de presente ("-ayaa/-aysaa/-aynaa/-aysaan/-ayaan"), marca ação contínua e futuro próximo. O futuro é perifrástico: verbo principal na forma de infinitivo (hadli, cuni) + "doon-" flexionado para pessoa (doonaa 1SG/3SG.M, doontaa 2SG/3SG.F, doonnaa 1PL, doontaan 2PL, doonaan 3PL).

12

Negação: ma substitui waa

negação
→ negação no presente: waa removido, ma + subjuntivo -o
Waan
waa+1SG
ku
in.lang
hadl
speak
aa
PRS
Ma
NEG
ku
in.lang
hadl
speak
o
NEG.PRS.1SG
→ negação no passado: ma + -in invariável (sem concordância de pessoa)
Ma
NEG
ku
in.lang
hadl
speak
in
NEG.PST
Af-Soomaali
Somali
.
→ 3SG.M negação no presente: sem wuu, ma + -o
Ma
NEG
cun
eat
o
NEG.PRS.3M
bariis
rice
.
?

Orações principais negativas não têm waa — "ma" aparece antes do verbo e a forma verbal muda. "Ma ku hadlo Af-Soomaali" (presente, "eu não falo") usa uma terminação "-o" com forma de subjuntivo; "Ma ku hadlin" (passado, "eu não falei") usa um "-in" invariável. Por que duas formas diferentes?

Em orações principais negativas, a partícula de foco (waa, ayaa, etc.) é substituída por "ma". A forma verbal depende do tempo. A negação no presente usa uma forma de subjuntivo com concordância completa de pessoa: hadlo (1SG/3SG.M), hadasho (2SG/3SG.F), hadalno (1PL), hadashaan (2PL), hadlaan (3PL). A negação no passado usa uma forma reduzida invariável terminada em "-in" (hadlin) — a mesma para todas as pessoas.

13

Caso: absolutivo e nominativo

sistema de casos
→ nominativo: papel de sujeito, sufixo -ku
nin
man.M
ku
DEF.M.NOM
wuu
waa+3M
tag
go
aa
PRS
.
→ absolutivo: uso de objeto/geral, sufixo -ka
Waan
waa+1SG
arkay
see.PFV
nin
man.M
ka
DEF.M.ABS
.
→ mesmo substantivo, caso diferente, papel diferente
nin
man
ku
NOM
vs.
nin
man
ka
ABS
?

O substantivo definido "ninku" (o homem, sujeito) vs. "ninka" (o homem, objeto/geral). O sufixo do artigo mudou. O que está marcando a diferença?

O somali tem um sistema de casos visível no sufixo do artigo definido. O nominativo (sujeito) usa -u/-ku/-gu/-hu; o absolutivo (não-sujeito/padrão) usa -a/-ka/-ga/-ha. O absolutivo também é a forma de citação dos substantivos.

14

Tom: a altura distingue significados

pitch-accent
→ ínan (menino, alto na primeira) vs. inán (menina, alto na última)
ínan
boy.M
vs.
inán
girl.F
→ Af-Soomaali: áf (boca/língua) com tom alto
Áf
language/mouth
-
Soomaali
Somali
→ o tom interage com o sufixo de definitude
ínan
boy.M
ku
DEF.M.NOM
wuu
waa+3M
hadl
speak
aa
PRS
.
PalavraTom mostradoH em…Significado
ínanínanprimeira moramenino (m.)
ináninánúltima moramenina (f.)
béerbéerprimeira mora da vogal longafígado (m.)
beérbeérúltima mora da vogal longajardim (f.)
gúrigúriprimeira mora (masc. regular)casa (m.)
webíwebíúltima mora (exceção)rio (m.)
?

"ínan" e "inán" são escritas da mesma forma em texto simples, mas são pronunciadas com tom alto em sílabas diferentes. O que o tom distingue em somali?

O somali tem um sistema de pitch-accent / tom restrito: cada palavra tem no máximo um tom alto, colocado em sua última ou penúltima mora (uma vogal longa ou ditongo conta como duas moras). O tom pode distinguir gênero (a maioria dos masculinos recebe H na penúltima mora, a maioria dos femininos na final) e, em alguns casos, vocabulário. Alguns substantivos masculinos — especialmente os que terminam em -í, -aá, -eén — colocam seu H na mora final como exceção lexical, então webí (rio, masc.) e gúri (casa, masc.) posicionam seu H de forma diferente apesar de compartilharem o mesmo gênero.

15

Orações relativas: formas participiais

orações relativas
→ particípio segue diretamente o substantivo (sem "que")
nin
man.M
ka
DEF.M.ABS
ku
in.lang
hadl
speak
a
RED.PRS
Af-Soomaali
Somali
→ verbo estativo como adjetivo
buug
book.M
ga
DEF.M.ABS
weyn
big.PRED/REL
→ cabeça é objeto do verbo relativo: forma completa de passado, não reduzida
buug
book.M
ga
DEF.M.ABS
la
IMPRS/one
akhri
read
yay
PFV.3M
?

"Ninka hadla" (o homem que fala) — observe que não há uma palavra separada como "que". Em vez disso, o verbo assume uma forma participial e segue diretamente o substantivo. Como o somali forma orações relativas?

O somali tem uma classe distinta de adjetivos, mas os adjetivos se fundem com a cópula e recebem as mesmas terminações reduzidas que os verbos assumem em orações relativas — então, atributivamente, adjetivos e particípios de verbos estativos parecem e se comportam de forma idêntica. Uma oração relativa segue diretamente o substantivo que modifica, e não há pronome relativo como "que" ou "o qual". A forma do verbo depende do cabeça: se o substantivo cabeça é o SUJEITO da oração relativa, o verbo assume uma forma curta "reduzida" ("hadla" ele-fala.REL, "hadasha" ela-fala.REL, "hadalna" nós-falamos.REL). Se o cabeça é o OBJETO (ou um oblíquo), o verbo mantém sua forma completa de oração principal.

16

Preposições preverbais: u, ku, ka, la

preposições preverbais
→ ku "em/sobre": fica dentro do SV, não depois de guriga
Waan
waa+1SG
guri
house.M
ga
DEF.M.ABS
ku
in/at
jir
be.present
aa
PRS.1SG
.
→ u "para": novamente preverbal, dentro do SV
Wuu
waa+3M
suuq
market.M
a
DEF.M.ABS
u
to/toward
tag
go
aa
PRS.3M
.
→ duas preposições se fundem: u + ku → ugu
Waan
waa+1SG
ugu
u+ku (to+in)
shee
tell
gay
PFV.1SG
Af-Soomaali
Somali
.
PreposiçãoSignificadoFunção
upara / a / em direção adireção, meta, recipiente, benefactivo
kuem / sobre / a / com (instrumento) / em (uma língua)localização, instrumento, língua de fala
kade / fora de / sobre / queorigem, separação, tópico, comparação
lacom / junto comcomitativo; também forma passivos como "alguém V"
?

O somali tem quatro pequenas palavras relacionais — u, ku, ka, la — cobrindo significados como "para", "em", "de" e "com". Mas ao contrário das preposições do português, elas nunca ficam ao lado do substantivo ao qual se referem. Onde elas ficam e como você sabe a qual substantivo estão se referindo?

u, ku, ka, la são partículas preverbais: vivem dentro do sintagma verbal, entre o clítico de sujeito e o verbo, não ao lado do substantivo. O sintagma nominal completo permanece em sua posição normal na oração; a preposição apenas marca COMO o verbo se relaciona com um dos sintagmas nominais da oração (o contexto decide qual). As quatro preposições também se fundem obrigatoriamente quando se agrupam: u + ku → ugu, ku + ka → kaga, ku + la → kula, la + u → loo, e assim por diante — não as escreva como palavras separadas.

17

O panorama completo

juntando tudo
→ foco waxaa + perfectivo + posposição
Waxaan
waxaa+1SG
Af-Soomaali
Somali.lang
ku
in.language
hadl
speak
ay
PFV.1SG
.
→ polaridade de gênero + oração relativa
buugaag
books.F.PL
ta
DEF.F.ABS
wanaagsan
good.REL
→ negação no passado: ma + -in invariável, sem waa
Ma
NEG
Af-Soomaali
Somali
ku
in.lang
hadl
speak
in
NEG.PST
.
?

Quantos padrões dos passos anteriores você consegue identificar? Procure por: clíticos waa, escolha da partícula de foco, polaridade de gênero, perfectivo -ay, negação ma + -in, marcação de caso e posposições.

A gramática do somali é construída em torno do foco: toda oração declarativa tem uma partícula de foco obrigatória que determina a forma verbal, sinaliza qual informação é nova e pode alterar a ordem das palavras. Gênero (incluindo polaridade no plural), caso e posposições se sobrepõem a essa espinha dorsal centrada no foco.

Common questions about Somali

O que este guia de gramática somali cobre?
Dezessete passos construídos a partir de uma oração: ordem SOV, o sistema de dois gêneros, sufixos de artigo definido, polaridade de gênero no plural, o sistema de foco, a partícula de foco waa com seus clíticos de sujeito, as partículas de foco constituinte ayaa e baa, a partícula de foco de objeto waxaa, o perfectivo em -ay, o imperfectivo e futuro, negação com ma, o contraste absolutivo/nominativo, acento de pitch, orações relativas, posposições e um passo de síntese.
O que são partículas de foco em somali?
Toda oração principal precisa de uma partícula de foco que marca qual elemento está sendo destacado. waa marca foco de verbo e é o padrão cotidiano. ayaa e baa trazem uma frase nominal focada para a frente. waxaa traz o verbo para a frente e deixa o objeto em seu lugar. A escolha da partícula muda qual forma de verbo você usa. O passo 5 introduz o sistema.
O que é polaridade de gênero?
Muitos nomes somali trocam de gênero quando vão para o plural. naag (mulher, feminino) se torna naago (mulheres, masculino); buug (livro, masculino) se torna buugaag (livros, feminino). O sufixo do artigo muda de acordo. O passo 4 apresenta o contraste em nomes familiares.
Como funciona a negação?
Orações negativas substituem waa por ma e o verbo assume uma forma especial de negação: no presente este é o subjuntivo em -o; no passado é uma forma invariável em -in. O passo 12 apresenta ambos.
O somali é tonal?
O somali tem acento de pitch em vez de tom completo. Um acento alto pode cair na última ou penúltima vogal de uma palavra, e carrega significado gramatical: marca gênero, número e caso. O passo 14 apresenta os contrastes de acento de pitch mais importantes.
enzhesfrpt